AIVD GECONFRONTEERD MET NATIONALE EXTREMISMESTRATEGIE: WANNEER WORDT KRITIEK EXTREMISME?
"Kritische vragen zijn geen extremisme: bescherming van kinderen staat voorop"
Op 18 augustus 2026 kreeg de AIVD bezoek. Aanleiding was de Nationale Extremismestrategie 2024–2029 en in het bijzonder de manier waarop binnen het veiligheidsbeleid wordt gesproken over het zogenoemde ‘kwaadaardige-elite-narratief’. Tijdens het bezoek is persoonlijk een brief overhandigd waarin onze zorgen hierover uiteen zijn gezet. Wegkijken helpt niemand. Kinderen beschermen en misstanden aanpakken moet altijd bovenaan staan.
Wie bepaalt wanneer een kritische vraag een ‘narratief’ wordt?
In de Nationale Extremismestrategie wordt anti-institutioneel extremisme onder andere gekoppeld aan de overtuiging dat een ‘kwaadaardige elite’ invloed uitoefent op overheid, media, rechtspraak en wetenschap. De overheid waarschuwt dat dergelijke vijandbeelden het vertrouwen in democratische instituties kunnen ondermijnen en in extreme gevallen kunnen bijdragen aan intimidatie of geweld.
Dat laatste moet vanzelfsprekend serieus worden genomen. Oproepen tot geweld, bedreiging en intimidatie horen niet thuis in een democratische samenleving.
Maar daar begint voor ons juist een belangrijke discussie.
Waar ligt de grens tussen extremisme en het stellen van kritische, ongemakkelijke vragen over macht, invloed, misbruik en mogelijke belangenverstrengeling?
Die vraag mag niet verdwijnen achter een etiket.
Macht en ernstig misbruik zijn geen verzinsel
Internationale strafzaken en onderzoeken hebben laten zien dat mensen met enorme rijkdom, aanzien en invloed betrokken kunnen zijn bij zeer ernstige misstanden.
De zaak rond Jeffrey Epstein is daarvan een schokkend voorbeeld. Zijn netwerk bracht hem in contact met tal van invloedrijke personen. Dat betekent nadrukkelijk niet dat iedereen die met Epstein contact had of in documenten wordt genoemd schuldig is aan strafbare feiten. Maar de zaak toont wél aan hoe ernstig seksueel misbruik jarenlang kan plaatsvinden rondom iemand met geld, aanzien en invloed.
Ook andere grote strafzaken tegen bekende en invloedrijke personen laten zien waarom journalistiek onderzoek, onafhankelijke rechtspraak, transparantie en kritische burgers noodzakelijk zijn.
Het bestaan van zulke zaken bewijst niet automatisch het bestaan van één georganiseerde, wereldwijd opererende ‘kwaadaardige elite’. Maar het tegenovergestelde is eveneens belangrijk: werkelijk machtsmisbruik mag niet worden genegeerd omdat vragen daarover lijken op een bepaald narratief.
Kritiek is onderdeel van de democratische rechtsorde
Juist hier zien wij een spanningsveld. Een democratische rechtsstaat moet zichzelf beschermen tegen mensen die geweld propageren of de rechtsorde daadwerkelijk willen ondermijnen. Tegelijkertijd moet diezelfde rechtsstaat ruimte bieden aan burgers die kritisch kijken naar overheid, justitie, media, wetenschap, grote ondernemingen en andere machtige instituties.
Sterker nog: zonder kritiek, onderzoek en tegenspraak kan een democratie niet goed functioneren.
Daarom vinden wij het problematisch wanneer begrippen als ‘narratief’, ‘desinformatie’ en ‘extremisme’ te ruim worden toegepast. Een kritische vraag is geen bedreiging. Het onderzoeken van machtsmisbruik is geen extremisme. En het opkomen tegen kinderhandel en seksueel misbruik mag nooit bij voorbaat verdacht worden gemaakt omdat daarbij ook invloedrijke personen of instituties ter discussie worden gesteld.
Feiten moeten uiteindelijk bepalen wat waar is en niet het etiket dat vooraf op een onderwerp wordt geplakt.
Daarom kreeg de AIVD bezoek
Op 18 augustus is deze zorg rechtstreeks bij de AIVD onder de aandacht gebracht. Niet via sociale media en niet vanaf de zijlijn, maar persoonlijk.
Daarbij is een brief overhandigd waarin wordt gevraagd kritisch te kijken naar de mogelijke gevolgen van de Nationale Extremismestrategie voor burgers en organisaties die binnen de grenzen van de wet onderzoek doen, vragen stellen en misstanden onder de aandacht brengen. Wij verwerpen geweld, bedreiging en intimidatie.
Maar wij verdedigen óók het recht om vragen te stellen.
Ook wanneer die vragen ongemakkelijk zijn.
Ook wanneer ze over invloedrijke mensen gaan.
Ook wanneer ze betrekking hebben op overheid en instituties.
En zeker wanneer het gaat om de bescherming van kinderen.
De democratische rechtsorde beschermen betekent óók kritiek beschermen
Een overheid die zegt de democratische rechtsorde te willen beschermen, heeft een bijzondere verantwoordelijkheid om onderscheid te blijven maken tussen daadwerkelijk extremisme en legitieme kritiek. Want een democratie wordt niet alleen bedreigd door mensen die haar met geweld willen ondermijnen.
Een democratie verliest óók iets wezenlijks wanneer burgers bang worden om kritische vragen te stellen omdat zij vrezen voor het etiket ‘extremist’.
Daarom blijven wij vragen stellen. Daarom blijven wij feiten onderzoeken. En daarom blijven wij aandacht vragen voor slachtoffers van kinderhandel en seksueel misbruik — ongeacht de maatschappelijke positie, rijkdom of invloed van degenen die daarbij betrokken blijken te zijn.
Kinderen hebben geen machtige lobby. Geen miljoenenbudget. Geen invloedrijke positie.
Ze hebben volwassenen nodig die niet wegkijken.
De tijd van wegkijken is voorbij.
Child Lives Matter 🙏💚